De Weg naar het juiste station vinden

Doorheen de geschiedenis hebben mensen verhalen, sprookjes en fabels gebruikt om gedachten over te brengen maar ook om kritiek over de wereld te geven.

Aisopos verbeeld door Diego Velázquez rond 1640

De verhalende vorm meestal met dieren die zich als mensen gedragen en spreken, bracht de fabel, verteld om menselijke eigenaardigheden en zwakheden te benadrukken. In het verhaal zat een moraal – of les voor gedrag – verweven en vaak werd dat expliciet geformuleerd aan het einde. Ook de Midrash (of Midrasj) gebruikt fabels waarbij wij ook in de niet godsdienstige geschriften parallellen kunnen vinden.
De legendarische figuur Aisopos of Aesopus, welke in de 6° eeuw VGT uit Thracië kwam en leefde als slaaf, in dienst bij Iapedon of Iadmon, kon misschien ook als een filosofisch denker beschouwd worden, die door de figuren in zijn verhalen door beesten voor te stellen, kritiek op zijn tijd kon brengen. Makkelijk in de mond liggend konden zijn fabels en grappen door velen makkelijk naverteld worden. Zo kwamen deze fabels  oorspronkelijk tot de mondelinge traditie te behoren en werden zij na de dood van Aesopus ongeveer drie eeuwen lang niet verzameld. Tegen die tijd werden een verscheidenheid aan andere verhalen, grappen en spreekwoorden aan hem toegeschreven, hoewel een deel van dat materiaal afkomstig was van bronnen eerder dan hem of welke van buiten de Griekse culturele sfeer kwamen. Sommige van de fabels kon men later ook terug vinden in werken van latere schrijvers.

Aesopus moralisatus, 1485 – De fabels van Aesopus, vaak ook Aisopische fabels of Aesopica (Latijn) genoemd

Sommige van die fabels hebben ook hun gelijke in de Midrash en Oosterse godsdiensten. Zo is er “De leeuw en de kraanvogel” waarbij een leeuw zich had beziggehouden met een dier dat hij had gedood, toen er opeens een bot in het vlees verhinderde dat hij het kon doorslikken. Hij voelde al snel vreselijke pijn in zijn keel en liep op en neer kreunend en kreunend en op zoek naar iets om de pijn te verlichten. Hij probeerde iedereen die hij tegenkwam te bewegen om het bot te verwijderen.

index.jpg lion crane
De Leeuw en de kraanvogel

Aan iedereen die de leeuw tegen kwam liet hij weten dat hij alles zou geven, als men het eruit zou halen.

Eindelijk stemde een kraanvogel toe om het te proberen en vertelde de leeuw op zijn zij te gaan liggen en zijn kaken zo wijd mogelijk open te maken. Toen legde de kraanvogel zijn lange nek in de keel van de leeuw en maakte met zijn bek het bot los, totdat het eindelijk eruit kwam.

“Wil je me de beloning die je beloofd hebt, vriendelijk geven?”

Zei de kraanvogel.

Daarop grijnsde de leeuw en liet zijn tanden zien en zei:

“Wees tevreden. Je hebt je hoofd in de mond van een leeuw gestoken en het veilig weer tevoorschijn gehaald; dat zou genoeg voor je moeten zijn.”

In gelijkaardige trend staat dit verhaal ook bekend als “De tijger en de zilverreiger”, “De wolf en de kraanvogel” en/of “De specht en de leeuw”.

Zulke korte verhalen waren makkelijk te onthouden en na te vertellen. Dat dankbaarheid en hebzucht niet samen gaan kon zo niet enkel bij deze Aesop Fabel gevonden worden. In de Joodse traditie zijn er heel wat van die korte verhaaltjes en fabels welke de mensen moesten doen nadenken. Ook kwam het er op aan om gewaarschuwd te zijn voor bepaalde zaken. Zo is er ook het verhaal van “De leeuw en de vos”, waarbij een oude leeuw niet fit genoeg meer was om nog te gaan jagen. Om aan zijn eten te komen bedacht hij daarom een slim plan. Hij deed net alsof hij doodziek was en spoedig zou sterven. Na een paar dagen lag hij uiterst onbeweeglijk in de grot. Veel dieren kwamen nieuwsgierig de grot in om te kijken of de leeuw echt dood was. Maar alle dieren werden in de grot door de leeuw verslonden. Alleen de vos liet zich niet in de grot lokken. Hij keek een tijdje op een veilige afstand naar de leeuw die onbeweeglijk lag en ging er toen vandoor. De leeuw begreep niet hoe de vos zijn list door had, maar de vos zei:

“Ik heb de voetsporen van de dieren die voor mij kwamen gezien. Ze leiden allemaal naar de grot, maar geen enkel voetspoor leidt naar buiten”.

De moraal van het verhaal

“een gewaarschuwd mens telt voor twee.”

is datgene wat wij ter harte moeten nemen. De gelovige kan ook goedgelovig zijn en maar al te gauw gepakt worden door lokkertjes van mensen. Onze Geschriften waarschuwen voor die gevaren waar mensen ons lokken in “het hol van de leeuw”, weg van God, zodat wij uiteindelijk opgesoupeerd geraken door de menselijke leerstellingen (“de leeuw” of de “Satan”). De wereld ziet namelijk over het hoofd dat er al zeer veel waarschuwingen zijn geweest, zelfs van de Allerhoogste Autoriteit. Maar nog steeds kunnen wij zien dat heel wat mensen al die waarschuwingen in de wind slaan.

Heel wat verhalenvertellers hebben zo mensen ook er op willen wijzen hoe de mensheid soms totaal verkeerd is en hoe belangrijk het is de juiste goal te hebben.

De grote Italiaanse filmregisseur Federico Fellini, gaf te kennen

“Onze taak als verhalenvertellers is om mensen naar het station te brengen. Daar kiest iedereen zijn of haar eigen trein … Maar we moeten ze tenminste naar het station brengen … naar een vertrekpunt. “

Geïllustreerd voor- en achterblad van een Misjna-uitgave, Mezhiebiez, circa 1840

Dat richten of naar het vertrekpunt brengen is ook wat de Joodse traditionele vertellingen doen. De Midrash of Midrasj is zo de “Uitlegging” of rabbijnse methode van Bijbel-exegese welke in die zin kan worden vergeleken met andere generieke aanduidingen als legende of vertelling. {L. Teugels (1998): Midrash in the Bible or Midrash on the Bible? Critical Remarks about the Uncritical Use of a Term, in Bodendorfer: Bibel und Midrasch. Zur Bedeutung der rabbinischen Exegese für die Bibelwissenschaft (Forschungen zum Alten Testament 22), Tübingen, pag. 43-63}

In die verhaallijnen tracht men een hint of remez  te geven en te kijken naar achter liggende waarden of de moraal van het verhaal. De derasj (exegese) tracht een uitleg van de tekst te brengen. Hierbij tracht men te ontdekken wat de oorspronkelijke schrijver bedoeld heeft met zijn tekst.

Mozes toont de wetstafelen, tussen 1600 en 1624, Museum Catharijneconvent

Volgens de joodse cultuur is Moshe tijdens zijn veertig dagen op de berg Sinaï door God ingelicht geworden over de Elohim zijn Naam maar ook over Zijn plannen met de mens. In dat onderonsje heeft de Allerhoogste Moshe (of Mozes) naast de Aseret HaDibrot (Decalogue of Tien Woorden of Geboden) die Hij verzocht te graveren op de Stenen tafelen, ook een ‘mondelinge Thora’ of ‘mondelinge leer’, gegeven. Deze Misjna vormt samen met de commentaren erop de Talmoed. De Talmoed onderwijst onder andere hoe men als Jood kan leven in een wereld zonder tempel. Tussen de verschillende stromingen van het Jodendom (zoals orthodox, conservatief, liberaal) bestaan ook verschillen in uitleg. Sommige ultra-orthodoxe stromingen hechten zelfs waarde aan de getalswaarde van de woorden (Hebreeuwse letters worden ook als cijfer gebruikt).

Maar steeds zullen wij als lezer er moeten aan denken van we die uitleg komt. Onze wereld is doorspekt met uitleg van mensen, waardoor velen de uitleg of de Echte Woorden van God uit het oog verliest. Welke woorden Moshe allemaal op die berg heeft mogen aanhoren, de belangrijkste heeft hij neergetekend en vormen voor ons datgene waar het allemaal om draait.

Moshe kan zich als eerste beroepen van mond tot mond gesproken te hebben met de Allerhoogste Elohim. Het is via de mond van de vele profeten dat God naar ons toe komt en ons Zijn Woord laat geworden. Dat gezegende Woord moet van ons de meeste aandacht krijgen. Zijn Woord is er één dat niet van mensen is maar van de Ene Enige Allerhoogste Superioriteit.

“Van mond tot mond spreek Ik tot hem, en zichtbaar en niet in raadselen, en het beeld van den Eeuwige aanschouwt hij; waarom dan hebt gij niet gevreesd te spreken over Mijn dienaar Mozes?” (Nu 12:8 Onderwijzer_Pentateuch)

“20 Dit moet gij vooral weten, dat geen profetie der Schrift een eigenmachtige uitlegging toelaat; 21 want nooit is profetie voortgekomen uit de wil van een mens, maar, door de Heilige Geest gedreven, hebben mensen van Godswege gesproken.” (2Pe 1:20-21 NBG51)

Vele mensen willen maar al te graag hun eigen woorden laten weerklinken. Maar zij die uitverkoren waren door God om zijn woorden op te tekenen bleken betrouwbaar ook hun eigen gebreken neer te schrijven zoals God van hen verlangde. Want alle eer behoort de Elohim Hashem Jehovah toe.

“3 van den opgang der zon tot haren ondergang zij de naam des HEEREN geloofd! 4 Verheven boven alle volkeren is de HEER, tot boven den hemel is zijne heerlijkheid.” (Ps 113:3-4 Obbink)

Het is zelfs zo dat Jehovah niet veel wijzen naar het vlees heeft geroepen, maar mensen die meermaals bespot en beschimpt werden of als dwazen werden beschouwd. Zij waren het die de mensen rondom hen naar het juiste station moesten brengen. Zij moesten het juiste perron aanduiden zodat mensen de juiste trein konden nemen, welke over de enge bruggen kon rijden en doorheen de donkere tunnels de mensen zonder vrees kon leiden naar het Grote Licht.

“26 Ziet slechts, broeders, wat gij waart, toen gij geroepen werdt: niet vele wijzen naar het vlees, niet vele invloedrijken, niet vele aanzienlijken. 27 Integendeel, wat voor de wereld dwaas is, heeft God uitverkoren om de wijzen te beschamen, en wat voor de wereld zwak is, heeft God uitverkoren om wat sterk is te beschamen; 28 en wat voor de wereld onaanzienlijk en veracht is, heeft God uitverkoren, dat, wat niets is, om aan hetgeen wel iets is, zijn kracht te ontnemen, 29 opdat geen vlees zou roemen voor God. 30 Maar uit Hem is het, dat gij in Christus Jezus zijt, die ons van God is geworden: wijsheid, rechtvaardigheid, heiliging en verlossing, 31 opdat het zij, gelijk geschreven staat: Wie roemt, roeme in de Here.” (1Co 1:26-31 NBG51)

Moshe bracht ons De Wet, die om die reden ook wel eens de Mozaïsche Wet wordt genoemd. Naast die Geschreven Wet of Thora mag dan de mondelinge wet staan, die inmiddels wel is vastgelegd. Maar steeds moeten wij beseffen dat ook al kunnen wij nu die mondelinge wetten en uitleggingen in gedrukte vorm onder onze ogen krijgen, deze steeds een weergave zijn van menselijke verhaallijnen en verklaringen, terwijl de Thora op zich moet aanschouwd worden als het onfeilbare Woord van God. Dat moeten wij opnemen als was het een zwaard om ons te verdedigen.

“en neemt de helm des heils aan en het zwaard des Geestes, dat is het woord van God.” (Efe 6:17 NBG51)

++

Aanvullend

  1. Het schrijven van de Pentateuch
  2. Hoe leest u? Om het koninkrijk van God binnen te gaan
  3. Vertrouwelijke geschriften

+++

Gerelateerd

  1. Mijn verjaardagskadootje: Ohe libelle…
  2. Steengoede Fabeltjes
  3. Vrouw of vos – David Garnett
  4. Wat je niet ziet, bestaat niet
  5. Schrijven we om te ordenen?
Advertenties

7 gedachten over “De Weg naar het juiste station vinden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.